PRZYCZYNY WAD WYMOWY
NAJCZĘSTSZE
WADY WYMOWY U DZIECI
O
wadach wymowy mówimy wtedy, gdy odbiega ona od fonetycznej normy
ogólnie przyjętej w danym języku. Innymi słowy, wady wymowy
czyli dyslalia,
to nieprawidłowa artykulacja poszczególnych głosek języka
polskiego. W zależności od tego, która z głosek nie jest
wymawiana prawidłowo, w dyslalii możemy wyróżnić:
Sygmatyzm
(seplenienie) –
nieprawidłowa wymowa głosek dentalizowanych (ś, ź, ć, dź, s,
z, c, dz, sz, ż, cz, dż). Sygmatyzm możemy podzielić na:
sygmatyzm
właściwy – zniekształcona,
zdeformowana realizacja wyżej wymienionych głosek – dziecko
tworzy dźwięk nieistniejący w systemie fonetycznym języka
polskiego. Najczęściej spotykanymi u dzieci formami sygmatyzmu
właściwego są: sygmatyzm
interdentalny (międzyzębowy) charakteryzujący
się wymową wymienionych głosek z językiem wsuniętym pomiędzy
zęby oraz sygmatyzm
boczny polegający
na wymowie wymienionych głosek z niesymetrycznie ułożonym
językiem, przy czym powietrze zamiast przodem wypływa bokiem jamy
ustnej.
parasygmatyzm –
zastępowanie wyżej wymienionych głosek innymi głoskami
dentalizowanymi np. głoski sz, ż, cz, dż wymawiane jako głoski
s, z, c, dz.
mogisygmatyzm –
brak realizacji głosek dentalizowanych, głoski detalizowane są
pomijane w wymowie dziecka np. zamiast zupa dziecko
mówi
Rotacyzm –
nieprawidłowa wymowa głoski r. wyróżniamy:
-
rotacyzm właściwy – zniekształcona,
zdeformowana wymowa głoski r. Najczęściej mamy do czynienia
z rotacyzmem
języczkowym (zamiast
czubka języka drga języczek na końcu podniebienia
miękkiego), rotacyzmem
gardłowym (tzw.
r francuskie), rotacyzmem
wargowym (drgania
przenoszą się na wargi), rotacyzmem
międzyzębowym (drga
język pomiędzy wargami).
- pararotacyzm – zastępowanie
głoski r innymi głoskami istniejącymi w języku polskim np. j, ł,
l
Kappacyzm
– nieprawidłowa
wymowa głoski k:
-
kappacyzm właściwy – zniekształcona,
zdeformowana wymowa głoski k.
-
parakappacyzm – zastępowanie
głoski k innymi głoskami prawidłowymi, najczęściej głoską t.
Gammacyzm
– nieprawidłowa
wymowa głoski g:
-
gammacyzm właściwy – zniekształcona,
zdeformowana wymowa głoski g.
-
paragammacyzm – zastępowanie
głoski g inną prawidłową głoską, najczęściej
głoską d.
-
mogigammacyzm – pomijanie
w wymowie głoski g
5. Lambdacyzm
– nieprawidłowa
wymowa głoski l. Wyróżniamy:
- lambdacyzm
właściwy – zniekształcona,
zdeformowana wymowa głoski l np. lambdacyzm
interdentalny (międzyzębowy),
w którym głoska l wymawiana jest
z językiem wsuniętym między
zęby.
- paralambdacyzm
– zastępowanie
głoski l inną głoską istniejącą w systemie fonetycznym języka
polskiego, najczęściej j, ł.
- mogilambdacyzm
– pomijanie
w wymowie głoski l
6.
Mowa bezdźwięczna – to
zaburzenie dotyczące realizacji głosek dźwięcznych - głoski
dźwięczne wymawiane są jako ich bezdźwięczne odpowiedniki np.
głoska b jako p, głoska z jako s, głoska g jako k. Opisywana wada
wymowy może prowadzić do znacznego zniekształcenia fonetycznej
budowy wyrazów, nawet do zmiany ich znaczenia (np. zamiast domek –
Tomek, zamiast lada – lata) ponieważ korelacja dźwięczności w
języku polskim dotyczy aż trzynastu par opozycyjnych. Wyróżniamy:
- mowę
bezdźwięczną całkowitą,
kiedy ubezdźwięcznieniu ulega cała korelacja dźwięcznośc
- mowę
bezdźwięczną częściową,
gdy dotyczy tylko niektórych par opozycyjnych, najczęściej głosek
szczelinowych .
7.
Nosowanie (rynolalia) – to
zaburzenie wymowy polegające na realizacji głosek nosowych jak
głoski ustne i odwrotnie, kiedy głoski ustne realizowane są z
rezonansem nosowym. Wyróżniamy:
- nosowanie
otwarte, w
którym na skutek zakłócenia prawidłowego funkcjonowania
podniebienia miękkiego, powietrze przy wymowie głosek ustnych
wydostaje się przez jamę nosową, nadając im charakterystyczne
nosowe brzmienie
- nosowanie
zamknięte polegające
na zablokowaniu przepływu powietrza przez jamę nosową i wówczas
głoski nosowe brzmią jak ustne.
